Viên ngọc không sứt góc

Canh tư ba khắc, Tô Vãn nhỏ giọt cuối cùng vào cối thuốc thì tay khựng lại.

Cối đá trước mặt bà biến thành cái án bằng gỗ hoàng đàn. Trên án là xấp sách chưa chấm câu, mùi mực non lẫn mùi vỏ bưởi. Ngoài song cửa, nắng xiên một vệt dài xuống bậc thềm, và trong vệt nắng ấy có tiếng chim sẻ ríu rít gọi nhau — thứ âm thanh mà đỉnh Cửu Tiêu bốn mươi năm nay chưa từng có.

Bà đứng giữa gian tĩnh thất của động phủ dưới chân núi, nơi bà đã lớn lên.

"Vãn nhi."

Giọng nói phát ra từ chiếc tràng kỷ bên kia án thư. Huyền Chân trưởng lão ngẩng lên khỏi trang sách, một tay day day sống mũi — cái thói quen cũ của người đọc chữ quá lâu dưới ánh đèn dầu. Tóc thầy bạc, mặt thầy nhiều nếp, nhưng hai mắt vẫn trong veo kiểu của người không còn gì phải giấu.

"Thầy gọi con nãy giờ," thầy nói. "Ngồi xuống. Canh cá em nấu xong rồi."

Tô Vãn không ngồi.

Bà chậm rãi đưa tay lên cổ, lần tìm sợi dây đeo. Ngọc bội vẫn ở đó, nằm lạnh giữa hai xương quai xanh, mép sứt khía vào đầu ngón tay. Bà siết nó một cái, đủ để thấy đau, rồi mới nhìn quanh gian phòng lần nữa.

Mọi thứ đều đúng. Đúng đến mức tàn nhẫn. Cái chổi tre dựng sau cánh cửa với cán quấn lại bằng chỉ đỏ vì chỗ ấy hay tuột. Chậu nước gừng bốc hơi nhẹ trên bàn rửa mặt, đúng độ nóng thầy vẫn bắt bà thử bằng khuỷu tay trước khi cho bà ngâm chân. Cả cái cách gió lùa qua khe cửa làm lật trang sách thầy đang đọc — thầy không giơ tay giữ, chỉ khẽ nhíu mày rồi đọc tiếp, vì thầy nói giữ sách là việc của người đọc, không phải việc của gió.

Chỉ có một điều sai: ngoài kia là ban ngày, và trời lặng.

Trên đỉnh không bao giờ lặng. Gió tầng chín cắt má như dao cùn, suốt đêm suốt ngày, quanh năm không nghỉ.

"Con đứng mãi làm gì." Thầy gấp sách lại, vỗ vỗ cái ghế đối diện. "Ta không ăn thịt con đâu."

Bà ngồi xuống.

Canh cá nóng, vị gừng, chút muối hột, một lát thì là thái mỏng nổi lập lờ trên mặt bát. Bà uống một thìa. Cổ họng bà thắt lại trước, mắt bà nóng theo sau, và bà nhận ra mình đã thèm đúng cái vị này bao nhiêu năm mà chưa từng dám đếm.

"Thầy," bà đặt bát xuống, "đêm nào con cũng phải canh đèn."

"Ừ." Thầy gắp cho bà một miếng cá, bỏ sẵn xương vào đĩa. "Đêm nào thầy cũng đợi con về ăn sáng."

Câu trả lời không có lỗ hổng. Bà giận nó vì điều đó.

Suốt bữa, bà cố tìm thêm một chỗ rách nữa. Bóng của thầy in trên nền gạch đổ đúng hướng nắng, mềm ở rìa, lay động theo nhịp thầy trở mình. Cái chén trà trên tay bà thì ngược lại: mặt nước phẳng lì, không một gợn, dù bà vừa đặt chén xuống bàn. Người ta đặt chén xuống bàn thì nước phải sóng.

Bà nhìn đôi tay mình. Trẻ lại. Móng hồng hào, các đốt không sưng, mu bàn tay không có hai đường sẹo trắng do bấc đồng bỏng hồi năm thứ ba canh đèn.

"Con đang tìm lỗi của nó," thầy nói, giọng bình thản, không ngẩng lên. "Tìm được bao nhiêu rồi?"

"Đủ để biết đây không phải thật."

"Vậy sao con còn uống hết bát canh?"

Tô Vãn im lặng. Bà cầm thìa lên, múc thìa cuối cùng.

"Vì ta đói," bà nói. "Và vì ông già ngồi trước mặt ta đang bỏ xương hộ ta, việc mà ông ấy chưa từng làm lấy một lần khi còn sống — ông ấy sợ tanh."

Bóng hình kia cười. Tiếng cười ấm, vang, rất thật. "Con giống hệt mẹ con. Cũng cãi giỏi."

Hai chữ ấy rơi xuống đúng chỗ. Mẹ bà chưa từng để lại câu nào. Người đàn bà ấy chết trong trận dịch ở thôn hạ khi Tô Vãn sáu tuổi, và ký ức duy nhất bà giữ được là một cái lưng quay đi, không phải khuôn mặt.

Bà ngẩng lên. "Người đàn bà ấy không trăn lại lời nào. Ngươi biết rõ, vì ngươi đọc ta từ trong đèn ra."

Nắng ngoài hiên chao một cái, nghiêng ngả như ngọn nến bị ai thổi cạnh tai.

"Ta chỉ muốn ngươi ăn no," bóng hình nói, vẫn cười. "Chẳng lẽ ước mơ của ngươi cũng đáng bị kiểm hàng đến thế?"

Tô Vãn không đáp. Bà bước ra hiên. Vườn sau có cây mai gốc to bằng cổ tay, hoa nở trái mùa, cánh rụng đầy trên mặt ao. Mặt ao phẳng như một mảnh đồng đánh bóng; lá nằm trên đó mà không chìm, không trôi, không mục. Ao nước chết nuôi hoa mai nở trái mùa.

Bà thọc tay vào áo, rút viên ngọc bội ra, giơ lên trước ánh nắng giả.

Viên ngọc trong lòng bàn tay bà lành lặn. Tròn trịa, nguyên vẹn, không một vết sứt.

Hai mươi năm nó nằm cạnh da thịt bà, mép vỡ ấy bà thuộc hơn thuộc mặt mình. Vậy mà ở đây nó mới nguyên, như thể chưa từng có đêm nào thầy đặt nó vào tay bà rồi dặn: *chữ này thầy gửi vào ngọc, ngọc có vỡ, chữ không mất.*

Nếu ngọc không vỡ thì chữ chẳng cần gửi đi đâu cả. Nếu đêm ấy chưa từng xảy ra thì hai mươi năm trên đỉnh cũng chưa từng có. Và nếu hai mươi năm chưa từng có, bà đang ngồi đây uống canh cá của một kẻ học thuộc lòng nỗi nhớ của bà.

"Thầy," bà quay lại, giọng thấp hẳn xuống. "Chữ 'Chân' thầy khắc, mặt trước hay mặt sau?"

Bóng hình trên tràng kỷ không đáp ngay. Lần đầu tiên y ngập ngừng. Rồi y đưa tay day day sống mũi — cử chỉ giống đến nao lòng, và chính vì giống nên bà lạnh sống lưng. Y học được nó từ cách bà nhớ về thầy; mỗi năm bà nhớ lại, trí nhớ mòn đi một nét, tới mức bây giờ nó chỉ còn là một đường chuyển động thuần túy, không có người bên trong.

Y mỉm cười.

Và Tô Vãn thấy môi mình giật theo. Hai khóe miệng kéo dần về hai bên, hàm giãn, mắt híp, một nếp nhăn ngang trán dồn lên trên — từng nét một, đúng thứ nụ cười bà đã thấy trên gương mặt ấy suốt hai mươi năm, cái nụ cười bà tự nhủ là của thầy mỗi khi gió tầng chín rít qua vai đèn.

Đó là nụ cười của sư tôn. Đang nở trên mặt bà.

Bà không gặp lại thầy. Bà đang trở thành thầy, trong một căn phòng nơi không ai phải canh đèn, không ai phải hóa kiếp, không ai phải để lại lời hẹn cho đứa đồ đệ nhỏ nhất rồi đi mất.

Tô Vãn giơ cao viên ngọc lành lặn.

"Ngọc có vỡ," bà nói, "thì chữ mới có chỗ mà ở lại."

Bà đập nó xuống bậc thềm.

Không có tiếng vỡ. Chỉ một âm rất gọn, khô, như đốt một tờ giấy. Nắng tắt. Gian tĩnh thất sụp xuống từ mái trước, tường sau, rồi tới những cánh mai ngoài vườn, tất cả cuộn lại thành một làn khói xám. Bát canh cá còn bốc hơi đúng một nhịp, rồi không còn án thư, không còn hơi.

Cuối cùng chỉ còn bà quỳ trên đài đá, hai tay vẫn giữ tư thế của người vừa đập vật gì đó. Trong lòng bàn tay phải là mảnh ngọc bội thật, mép sứt, và một vệt máu.

Gió tầng chín ùa về, cắt vào má.

Trên đài, lửa xanh trong bấc chỉ còn le lói bằng hạt đậu. Nó cháy hắt trở lại từng chút một, mệt nhọc, soi rõ một vòng nứt mới chạy quanh thân đèn. Tô Vãn chống tay đứng dậy, vừa đứng lên thì suýt quỵ lần nữa: trong người bà trống hoác. Linh khí trong kinh mạch vốn đầy đặn suốt hai chục năm trung kỳ Trúc Cơ nay cạn còn non nửa, đan điền lạnh và rộng hơn, như cái túi gạo đã trút đi một nửa mà chưa ai buộc miệng.

Bà mất một phần tu vi. Không mất cảnh giới, nhưng mất cái phần bà tích cóp bằng bao nhiêu mùa đông ngồi đếm hơi thở.

Tóc bà, trước gió, một dải bên thái dương đã bạc trắng.

"Đẹp lắm," một giọng nói vang lên rất gần, dịu dàng như người khen món ăn ngon. "Ta ở cái đài này bốn mươi năm mới thấy hai người tự tay đập vỡ thứ mình yêu quý nhất. Ngươi là người thứ hai."

Bóng áo xám vô diện đứng cách bà ba bước, nghiêng đầu.

"Người thứ nhất là lão Lục."

Tô Vãn không hỏi. Bà cúi xuống lau vệt máu vào vạt áo, rồi mở nắp cây đèn, thay bấc, nhỏ ba giọt linh thủy — động tác của người canh đèn, làm đúng trình tự, không nhanh không chậm, trong khi hai bàn tay run đến mức phải đổi sang tay trái giữ nắp đồng.

"Y cũng đập vỡ rồi tỉnh ra," bà nói. "Rồi sao? Bây giờ y đang ở đâu?"

"Ở đây." Bóng áo xám đưa tay chỉ vào thái dương của chính bà. "Bốn mươi năm y không kể chuyện này với ai. Y tin mình là người đầu tiên. Đó là lý do y kiệt."

Gió lồng lên một chập rồi tắt. Màn sương sau đỉnh Cửu Tiêu hở ra thành một kẽ rộng bằng ba ngón tay, và từ trong kẽ ấy phả ra một hơi lạnh mang mùi tro cũ.

Ngón trỏ tay phải của Tô Vãn đang đặt vào mép kẽ hở đó. Bà không nhớ mình đã bước tới từ bao giờ.

Bà rụt tay lại. Cú rụt mạnh đến mức ngã ngồi xuống đài đá.

"Đêm mai," bóng áo xám nói, đã bắt đầu loãng trong gió. "Ngươi tự nhìn mà xem. Ta không can."

Tiếng đầu tiên vọng lên từ phía dưới — không phải gió. Là sấm, đi từ tầng gió thứ nhất, lần lượt rung qua từng tầng còn lại, tới tai bà thì đã khô và sắc như tiếng đá đập vào đá.

Tô Vãn ôm cây đèn, ngẩng đầu nhìn lên đỉnh mây đen kịt phía trên, và nghe trong ngực mình khoảng trống mênh mông của người mất một nửa linh khí mà vẫn còn thiếu một câu trả lời.