Mạch ngầm dưới thang thuốc

Canh tư, Thẩm Cơ ngồi dậy giữa tiếng ho của chính mình, nhưng lần này ông không nằm lại.

Ông thắp ngọn đèn dầu cặn, mở vò nước ấm để sẵn bên giường. Chín mươi sáu tuổi, cái thân này không cho phép ông làm gì nhanh. Nhưng nó vẫn còn cho phép ông làm gì chậm.

Ba ngón tay ấn vào huyệt khúc trì bên cánh tay trái. Không có kim, ông dùng đầu ngón cái day dần, một trăm nhịp, đếm bằng hơi thở. Hơi vào đếm bốn, hơi ra đếm sáu; thủy thuộc âm, hỏa thuộc dương, kéo dài nhịp ra thì hỏa không bốc lên trước, thủy theo kịp. Lý lẽ đơn giản đến mức kiếp trước ông từng giảng cho đám học trò. Ở đây, lý lẽ ấy là tất cả gia sản của ông.

Day xong hai bên tay, ông chống gậy đứng lên, tập đi mười bước trong nhà. Hôm qua là tám. Hôm kia là sáu.

Không phải khỏe hơn. Chỉ là tệ đi chậm hơn. Ông tự sửa lại kết luận của mình cho đúng, kẻo người ta chết vì tưởng lầm.

Lúc mặt trời rọi qua khe vách, A Hoàn ôm bó củi đi ngang góc kho, chợt cúi xuống nhìn rất lâu, rồi chạy thẳng sang.

"Lần này rụng lông cả đuôi." Nó đặt củi xuống, thở hổn hển. "Con bắt được một con, nó bò như cua gãy càng. Còn lũ bên kia kìa, lũ không ăn bã, vẫn béo tròn, vẫn cắn nhau ầm ĩ."

Thẩm Cơ nhận bó củi, xếp thành chồng nơi bóng râm.

"Con đếm được bao nhiêu con trong mỗi lũ?"

"Dạ... ạ?"

"Đếm đi. Chiều nay báo ta."

A Hoàn phồng má, nhưng nó đi. Nó luôn đi, chỉ cằn nhằn trước khi đi chứ chưa bao giờ cằn nhằn sau khi làm xong. Đứa trẻ này giấu cái tình của nó bằng ba tấc lưỡi, và Thẩm Cơ đã biết điều đó từ hôm đầu.

Chiều, nó mang về một que tre khắc bảy vạch với năm vạch. Bảy con ăn cặn thuốc, năm con không. Trong bảy con: bốn con già héo rõ ràng, hai con sắp chết, một con lờ đờ ăn ít. Trong năm con kia, không con nào rụng nổi một sợi lông.

"Vậy là đủ." Thẩm Cơ nói.

"Dạ đủ cái gì ạ?"

"Đủ để không nói sai."

Ông xin giấy lệnh sắc thuốc thừa của viện, lấy tro ẩm trộn nước vo gạo luyện thành thỏi nhỏ, phơi trên nóc bếp. Người ta tưởng lão nô họ Thẩm bắt đầu lẩm cẩm, chế trò chơi cho đỡ buồn trong mấy tháng chờ thải. Lẩm cẩm thì tốt. Lẩm cẩm là thứ áo khoác ấm nhất ở chốn này.

Rồi tới phiên ban đan. Ba ngày một lần, đúng nhịp. A Hoàn bưng chén tới, mắt dán vào lòng chén như mọi khi, miệng nói toàn chuyện đâu đâu: rằng Tống bà bà bên viện đông vẫn uống đủ liều, người ta bảo sắp khá rồi; rằng bếp năm nay thiếu củi khô; rằng—

"Rằng mẹ con đâu?"

A Hoàn im bặt.

Cái im lặng ấy dài hơn bất cứ lời khai nào. Thẩm Cơ chờ. Ông đã chờ bệnh nhân mở miệng cả một kiếp người, ông biết cái giá của việc hỏi thêm một câu và cái lợi của việc hỏi đúng lúc.

"Mẹ con..." Giọng nó đặc lại. "Mẹ con ho ra máu. Viện không nhận người bệnh nặng vào danh sách dưỡng đan, sợ bị trừ khẩu phần. Con giấu người trong Lao Nhân Cốc, nhường phần ăn của con. Đêm nào con cũng xuống trông. Sư phụ đừng nói—"

"Ta không nói." Thẩm Cơ uống cạn chén thuốc. Thứ dược dẫn ấy ông vẫn đổ ngược vào khăn suốt mấy bữa nay, nhưng hôm nay ông muốn đứa trẻ này thấy mình uống. Vị đắng lọt qua kẽ răng, ông nuốt. "Nhưng giấu kiểu của con thì hai mẹ con cùng chết. Bệnh của mẹ con, kể lại. Ho khi nào nặng hơn, máu màu gì, phù chỗ nào trước."

A Hoàn đứng trơ ra, rồi nói một tràng không kịp thở.

Thẩm Cơ nghe xong, nhắm mắt xếp các triệu chứng về hai mạch thủy hỏa. Phù chân trước, ho về đêm, tiểu ít, hồi hộp đoản khí — thủy phản khắc hỏa, thể hư, chưa phải chứng cấp. Còn sống. Nhưng phải có người đều đặn bấm huyệt dẫn nhịp thở, và phải uống một bài phương sắc loãng, lâu dài. Những thứ đó ông tự lo cho mình còn chật vật, huống chi cho một người bệnh nằm khuất ngoài cốc.

"Sáng mai con về sớm, dẫn ta xuống chỗ con giấu người. Ai hỏi thì nói ta nhặt lá rụng về nhóm bếp."

"Sư phụ, chân sư phụ—"

"Chân ta đi được mười bước." Ông cắt lời. "Mười bước tới nơi cần tới thì vẫn là tới."

Ông xuống Lao Nhân Cốc buổi Thìn, đi đường vòng qua bãi cỏ tranh, đến nơi thì hai đầu gối tê dại, phải ngồi dựa gốc cây một lúc mới đứng lên được. Bà mẹ A Hoàn nằm trong cái hang nhân tạo cất củi mục, ho không ra tiếng, da vàng như lá chuối khô. Ông coi mạch bà, bấm cho ba huyệt, dạy A Hoàn cách day mỗi sáng mỗi tối, dặn bài phương sắc loãng và cái cách hầm cháo sao cho người yếu nuốt được. Rồi ông kê cho bà một cái tên: người hầu cận cũ của viện, đã thất lạc nhiều năm, chưa ai nhớ. Một cái tên vô hình thì không gây chú ý. Một người bệnh hữu hình thì gây chú ý gấp bội.

Ông đổi cái giá của mình lấy quyền vào kho dược — không bằng cách xin xỏ, chấp sự không cấp giấy cho nô tài — mà bằng cách để người ta thấy ông còn hữu dụng: ba ngày dọn kho, phân loại dược liệu theo tính vị, sửa cái cân đồng lệch của viện bằng một viên chì lót đáy mà không ai phát hiện, nhắc tên tạp dịch rằng rễ thương truộc để gần hoàng cầm là hỏng cả hai lô.

Đến ngày thứ hai, Liễu Chấp Sự đi ngang, dừng lại nhìn đống sâm điệp đã được sấy lại đúng cách, rồi nói đúng một câu: "Cơ lão hiểu lệ, ta khỏi giảng. Kho cuối tháng kiểm số, lão trực tới đó."

Đó là giấy thông hành. Trả bằng đúng cái giá ông có.

Đêm trực kho, Thẩm Cơ làm việc của một kẻ lẩm cẩm: bê từng hòm đan xuống, lật lên, đặt xuống, như kiểm đếm hộ người khác. Bàn tay ông vuốt qua đáy gỗ. Có chỗ trơn. Có chỗ khắc nông.

Nét khắc chìm dưới đáy hòm không phải hoa văn. Là phù trận, cùng một khuôn, lặp lại y nguyên trên từng chiếc: một vòng tròn khép kín với hai đầu mối, một đầu hướng ra ngoài, một đầu để trống hình bàn tay. Đầu để trống ấy, theo lý giải của ông, chính là chỗ người bước vào trận nhãn đặt ấn.

Dưỡng ở ngọn. Táo ở gốc. Viên đan ban xuống giữ cái mạng khô héo tới kỳ đại tế, rồi rút cả năm tích góp qua đúng cái khuôn khắc dưới đáy hòm. Chu kỳ ba ngày khớp với nhịp hụt trong mạch ông, khớp với cái chết của lũ chuột, khớp với cái cách người ta khen Tống Tri Ngôn "sắp khá rồi".

Khá lên ở da thịt. Héo đi ở tận gốc.

Phiên trực cuối, ông giở phiến trúc ký lục kẹp bên thành hòm — sổ ghi đợt ban, số hòm, người áp giải, người giám thu. Nét mực đã ngả nâu. Ở dòng giám thu của đợt ban sớm nhất, hai mươi năm về trước, có một dấu tay đóng đè lên chữ ký.

Ngón út của dấu tay ấy khuyết một đốt.

Thẩm Cơ đứng yên trong mùi thuốc khô, nghe tiếng thở của mình kéo dài ra, vào bốn, ra sáu, mà vẫn không đủ chậm. Kiếp này ông mới gặp lại bàn tay đó một lần, trong một khu vườn có cây hòe, khi người ta dạy ông cách bắt mạch cho người nghèo mà không khiến người ta sợ.

Ân sư của ông tịch hai mươi năm trước.

Tịch ngay mùa thu, sau năm chính người được ban đan.