Viên đan ban ơn

Canh ba, Thẩm Cơ tỉnh lại vì chính hơi thở của mình.

Nó không vào phổi được. Mỗi lần hít, lồng ngực khô rang kéo lên một tiếng rít nhỏ như bễ lò thủng tro, và ông phải ho hồi lâu mới nằm yên được. Trần nhà thấp, nứa đan ngả màu thuốc đắng, góc tường có tổ nhện giăng ngang một sợi chỉ bạc. Mùi ẩm, mùi dược tra, mùi người già lâu ngày không tắm — tất cả lẫn vào nhau thành cái mùi quen thuộc của xó thải lão trong Dược Viện triều Đại Kiền.

Quen thuộc, nhưng không phải của ông.

Ông nằm bất động, đếm nhịp tim mình. Chậm, nông, có chỗ trống ở nhịp thứ bảy, thứ tám. Trong đầu nổi lên một thói quen cũ: ghi nhận, phân loại, đối chiếu. Kiếp trước ông làm nghề y suốt bốn mươi năm, khoa cao tuổi bệnh viện tỉnh, sáng nào cũng đi buồng hai vòng. Ông đã nhìn quá nhiều thân thể cạn dần như dầu trong bấc, và biết rõ một cái xác đang chết từ ngọn hay từ gốc khác nhau chỗ nào.

Nhưng kiếp trước là kiếp trước. Giờ ông tên Thẩm Cơ, chín mươi sáu tuổi, nô tài Dược Viện biên chế Nội Phủ, tu vi dừng lại ở Trú Khí tầng bốn đã sáu chục năm. Qua chín mươi mà chưa tới Kết Nguyên, gốc sinh mệnh tự khô, lệ nhà gọi là hạn thải nguyên — ai tới hạn thì phát lộ phí về Lao Nhân Cốc chờ chết, đỡ tốn thêm khẩu phần.

Ông đưa tay lên trước mặt. Tay đó gầy guộc, da bọc xương, đốt ngón to guộc như rễ tre, mu bàn tay lốm đốm hắc ban. Ông nắm lại, mở ra, chậm chạp nhưng làm được. Rồi đặt ba ngón lên mạch cổ tay mình, như vẫn thường làm với bệnh nhân.

Mạch thủy hư, mạch hỏa cũng hư, nhưng không hư theo kiểu người kiệt tuổi. Người kiệt tuổi thì hai mạch cùng lắng, cùng nhược, như nước hồ rút dần. Hai mạch này lại như bị ai cầm gáo múc có nhịp: chỗ hụt sâu nông rất đều, lặp lại đúng chu kỳ mấy ngày một lần. Không phải cạn. Là bị dẫn rút.

Ông hạ tay xuống, nằm nhìn trần nhà rất lâu.

Ngoài sân có tiếng chân chạy lẹp xẹp, rồi cửa tre bị đẩy mạnh. Một thiếu niên mười bốn tuổi ôm chén thuốc bước vào, khom lưng sát đất, mặt mũi lem tro bếp, tóc buộc lệch một bên.

"Thẩm sư phụ, con tới muộn. Bếp còn trơ củi ướt, con nhóm mãi..." A Hoàn đưa chén lên bằng hai tay, giọng càng lúc càng nhỏ. "Chén này vừa sắc xong, còn nóng. Sư phụ uống đi kẻo... kẻo nguội mất công hiệu."

Thẩm Cơ không nhận chén. Ông nhìn đứa nhỏ. Nó mới đứng tuổi đầu, miệng lắm lời, bình thường thấy ông ho là kể lể đủ chuyện trên đời, từ con mèo nhà giữ kho đẻ ba con cho tới đám tạp dịch trốn trực. Hôm nay nó chỉ nói đúng phần việc, mắt dán vào chén thuốc, không dám ngẩng lên.

"Con rót bớt cho ta một nửa." Giọng ông khàn đặc.

"Dạ?"

"Ta uống không hết. Để nguội lãng phí, chi bằng con mang đi." Ông ho một tràng, lòng bàn tay ấn lên ức. Động tác này ông không cần diễn; thân thể cũ vốn yếu thật, chỉ cần thuận theo nó là đủ.

A Hoàn luống cuống rót bớt, tay run làm đổ vài giọt xuống chiếu. Nó cúi gập người định xin lỗi, thì ngoài cổng đã vang một tiếng ho khan lấy lệ.

Liễu Chấp Sự bước vào, áo vải thâm thẳng nếp, tay cầm quyển sổ dày. Ông ta không ngồi, cũng không uống nước ai mời, bao giờ cũng đứng như thể thời gian của kẻ khác không đáng tính.

"Cơ lão, còn khỏe không?" Hỏi vậy, mắt ông ta đã lật trang sổ. "Ta tới đọc lệ. Tháng sau mở Đại Tế, Vân Lĩnh triệu người phục dịch. Nội Phủ định: ai đã ghi tên vào sổ thải nguyên mà còn đi lại được, thì đăng ký làm dược dẫn hòa dịch, coi như đem tàn cống báo ơn trước khi về núi. Có bổng dưỡng thêm ba tháng khẩu phần."

"Tên ta đã vào sổ rồi ư?"

"Vào rồi." Ông ta gật đầu, nét bút không dừng. "Chín mươi sáu, Trú Khí tầng bốn. Lệ là lệ. Nhưng ngươi còn may — được dự danh sách phục dịch là còn được Dược Viện nuôi thêm mấy tháng. Kẻ nào chẳng tới phiên, về cốc uống nước lã chờ số."

Thẩm Cơ chống khuỷu tay ngồi dậy, dựa tường. Ông quan sát cây bút lông trong tay vị chấp sự, quan sát quyển sổ đóng chỉ gai, quan sát cả cái cách ông ta mặc kệ chén thuốc trên tay A Hoàn — ánh mắt lướt qua nó nhanh, quen thuộc, như lướt qua một vật dụng đã biết rõ công dụng.

"Dược dẫn hòa dịch," ông lặp lại, nhẹ như nói một mình. "Người vào trận nhãn, phải uống Dưỡng Nguyên đan giữ gốc tới kỳ tế, phải không?"

"Cơ lão hiểu lệ, ta khỏi giảng." Liễu Chấp Sự gấp sổ. "Uống đủ đan thì gốc vững. Đó là hồng ân."

Ông ta đi rồi, sân lại im. A Hoàn bưng chén thuốc đứng giữa nhà, môi mấp máy như muốn nói gì, cuối cùng chỉ thở hắt ra: "Sư phụ uống đi. Tống bà bà bên viện đông uống đủ liều, người ta bảo sắp khá rồi đấy."

Tống Tri Ngôn. Chín mươi mốt tuổi, bạn đồng thời với chủ nhân cũ của thân xác này, tin sắt đá rằng uống đủ đan thì gốc sẽ vững. Thẩm Cơ nghe đứa nhỏ kể về bà đã mấy bận. Bà giấu bệnh, vì sợ bị trừ khẩu phần.

Ông nâng chén. Nước thuốc đen sánh, hơi nóng phả lên mặt mang theo một vị ngọt nhạt lẫn phía sau vị đắng — thứ vị mà người sắc thuốc lâu năm mới nhận ra, còn người vừa bắt mạch xong cho chính mình thì không thể bỏ qua. Hỏa phù trên, thủy kiệt dưới, gốc bị múc có nhịp. Và cứ ba ngày, ông được ban một chén như thế này, khớp đúng cái nhịp mà mạch ông hụt.

"Đắng quá." Ông đưa chén lên miệng, làm bộ uống ừng ực, cổ tay nghiêng ngược vào khăn lau. Đoạn trả chén không cho A Hoàn, dặn: "Để ta nằm một lát. Con mang chén về rửa, đừng đổ ra giếng, bẩn nguồn."

"Vâng ạ." Đứa nhỏ bưng chén đi tới cửa thì quay lại, lần này nhịn không nổi: "Sư phụ... đêm qua Lý lão đầu bên nhà bắc uống xong chén đan ấy, sáng nay người ta khiêng ông ấy ra, tóc bạc trắng hết rồi. Mới có chín mươi ba thôi."

"Ừ." Thẩm Cơ nhắm mắt. "Về ngủ đi. Mai còn sắc thuốc."

Cửa khép. Ông nằm nghe tiếng chân trẻ con xa dần, rồi chống tay ngồi dậy, lần mò ra góc kho sau nhà — chỗ chất củi ẩm và bã thuốc thải, có hang chuột đồng. Mấy hôm nay ông để ý: lũ chuột ở đây béo lạ, sinh sản nhanh lạ, nhưng đêm nào ông cũng nghe chúng kêu khàn, tiếng kêu của chuột non mà thân hình chuột già.

Ông dốc bát cặn thuốc đọng đáy vò sắc — phần bã cô đặc mà bọn tạp dịch vẫn hắt ra đây mỗi chiều — vào mảnh vỏ bào trước miệng hang. Đứng một lúc, hai đầu gối lách cách kêu, rồi ông chống gậy về giường.

Ba ngày sau, A Hoàn ôm bó củi đi ngang góc kho, chợt khựng lại. Nó cúi xuống nhìn, rồi chạy sang nhà ông, thở hổn hển:

"Sư phụ! Lũ chuột góc kho... sao con thấy nó rụng lông, mắt mờ, bò chậm như chuột sắp chết? Béo mà xấu kinh khủng, như... như—"

"Như người già." Thẩm Cơ đỡ lấy bó củi từ tay nó, giọng bình thản. "Đem vào bếp đi. Từ mai, cặn thuốc sắc của ta, con hắt hết vào đó. Đừng tiết kiệm."